Klimaatzaak: de rechtszaak waarbij iedereen wint.

Je kent ongetwijfeld Youth for Climate wel maar wisten jullie dat er in België ook een Klimaatzaak is? Waarschijnlijk niet en daarom wil ik dit meer onder de aandacht brengen. In deze longread laat ik Sarah Tak van Klimaatzaak aan het woord. Zij is een medewerkster, de enige betaalde ook, van Klimaatzaak.

Klimaatzaak

In 2014 besluiten elf bezorgde burgers dat het genoeg geweest is. Ze spannen een rechtszaak aan tegen de Belgische overheid. De elf burgers willen met Klimaatzaak bereiken dat de rechter de overheid concrete reductiedoelstellingen oplegt.

Het grote voorbeeld is de Nederlandse Klimaatzaak. De Nederlandse klimaatzaak werd gewonnen door Urgenda. Deze organisatie werd opgericht in 2007 die zich als doel stelt om Nederland sneller duurzaam te maken. Het is opgericht door milieu-activiste Marjan Minnesma en hoogleraar Jan Rotmans.

Het begin

‘Door het Nederlandse voorbeeld krijg je de indruk dat het werkt, dat het mogelijk is om via de rechtbank de overheid te verplichten om de actie te ondernemen waarvan weinigen nog van betwisten dat ze broodnodig is.’

Sarah Tak, medewerkster Klimaatzaak

De initiatiefnemers hebben ‘Klimaatzaak’ opgestart omdat ze zagen dat er heel dringend actie nodig was en is en dat gebeurde niet. Bij de initiatiefnemers zitten onder andere actrice Francesca Vanthielen, muzikant Stijn Meuris en televisieregisseur Tom Lenaerts.

België deed niet wat het op internationaal vlak beloofde te doen om verdere klimaatopwarming tegen te gaan. Dan is er beslist om Roger Cox uit te nodigen, een van de advocaten van Klimaatzaak. Hij is ook de advocaat die in het Nederlandse advocatenteam van de Nederlandse Klimaatzaak zat.  Hij is dus komen spreken en de insteek was ‘wat kunnen we met het recht op een democratische manier nog in beweging zetten rond klimaat’.  Daarna hebben de burgers samen ‘Klimaatzaak’ opgestart.

Het Nederlandse succes

‘Het zou fantastisch zijn. In Nederland zijn er heel sterke vonnissen uitgesproken. Het Nederlandse Hof van Cassatie (de Hoge Raad) heeft  letterlijk gezegd ‘de Nederlandse overheid schaadt de mensenrechten van de Nederlandse bevolking door onvoldoende klimaatactie te ondernemen’. Dat is natuurlijk een heel krasse uitspraak maar die natuurlijk wel helemaal klopt als je kijkt naar welke wetenschappelijke bewijzen er allemaal op tafel liggen.’

Sarah Tak, medewerkster van Klimaatzaak

De rechter droeg Nederland op om zijn burgers tegen de gevolgen van klimaatverandering te beschermen en de uitstoot van broeikasgassen in 2020 met 25% te verminderen ten opzichte van 1990.

Dus als de Belgische Klimaatzaak dat zou kunnen herhalen in België, dan zou dat fantastisch zijn. Ook omdat het echt nodig is, niet alleen voor België, maar gewoon wereldwijd. Wat er in Nederland gebeurd is moet herhaald worden en het moet een bevestiging worden.

De bewustwording van het klimaatprobleem

‘Wij proberen dat zeker maar wij hebben daar geen onderzoek naar gedaan. Het zijn dingen die heel moeilijk meetbaar zijn. We weten natuurlijk wel dat er 60.000 mensen zich bij ons hebben aangesloten en dat is een groep die we sowieso hebben kunnen bereiken. Het is een groep die een heel verregaand engagement heeft genomen.’

Sarah Tak, medewerkster van Klimaatzaak

60.000 mensen hebben zich bij Klimaatzaak aangesloten dus dat is een groep die ze al hebben kunnen bereiken. Het zullen dan ook de mensen zijn die in hun eigen leven ook andere mensen proberen te sensibiliseren rond de klimaatproblematiek. 

Het is ook wereldwijd de grootste klimaatrechtszaak die er bestaat en het is ook de grootste rechtszaak ooit in België. Dit maakt dat ze toch al wat stappen vooruit hebben gezet.

Het doel

‘Wat we met Klimaatzaak willen bereiken is dat de rechter de overheid concrete reductiedoelstellingen oplegt.’

Sara Tak, medewerkster Klimaatzaak

Met Klimaatzaak willen ze bereiken dat de rechter de overheid concrete reductiedoelstellingen oplegt. De gewesten  en de federale overheid moeten samen een reductie realiseren van 42 tot 48 procent in 2025, van 55 tot 65 procent in 2030 en een nuluitstoot in 2050.

De rechtszaak

De rechtszaak duurt veel langer dan de initiatiefnemers gedacht hadden. Klimaatzaak is in 2014 begonnen en er is tot op de dag van vandaag nog altijd geen uitspraak in eerste aanleg.

‘We zijn tot onze  grote verbazing en spijt geconfronteerd geweest met heel wat manoeuvres waardoor dat we nog altijd tot vandaag de dag geen uitspraak hebben in eerste aanleg. Het duurt allemaal veel langer dan we gedacht hadden.’

De initiatiefnemers hebben eerst geprobeerd om via een minnelijke procedure met de overheden tot een akkoord te komen. Dus ze hebben niet direct de rechtszaak opgestart. De elf burgers zijn eerst in dialoog gegaan met de ministers. Maar dat draaide nergens op uit. In 2015 heeft Klimaatzaak een dagvaarding gestuurd. In datzelfde jaar was er ook de inleidende zitting bij de Franstalige rechtbank van eerste aanleg in Brussel waar de rechtszaak gepleit wordt.

Daar heeft de Vlaamse regering, waaronder Joke Schauvliege die toen Minister van Leefmilieu was, een tussenincident ( een proces binnen een proces) opgeworpen. Joke Schauvliege argumenteerde dat zij als Vlaamse minister wou kunnen procederen in het Nederlands. Maar er is een wet uit 1935 over het gebruik van taal in rechtszaken. Die schrijft voor dat als niet alle gedaagde partijen in het tweetalig gebied Brussel een (juridische) woonplaats hebben, dat je dan moet procederen in de taal van de partij die de (juridische) woonplaats daar niet heeft.

Joke Schauvliege heeft daar dan een proces tegen aan getekend. Maar Schauvliege heeft dit verloren in eerste aanleg. Dan is Joke Schauvliege in beroep gegaan maar dat heeft ze ook verloren. Daarna is de klimaatminister zelfs tot in het Hof van Cassatie gegaan. Dat heeft ze uiteindelijk ook verloren. Dus de zaak wordt toch gepleit in het Frans.

De initiatiefnemers hebben daar meer dan drie jaar mee verloren zonder te kunnen praten over de kern van de zaak. Van zodra die taalkwestie van de baan was, zijn ze inhoudelijk begonnen. Er is dus nog een lange weg te gaan vooraleer ze aan het pleidooi kunnen beginnen. De mensen van Klimaatzaak hopen om dit jaar nog aan het pleidooi te kunnen beginnen maar nu met de coronacrisis is dit nog niet zeker want de zaak ligt stil.

Het verloop van de rechtszaak:

  • 1 DECEMBER 2014

    Klimaatzaak stuurt de ingebrekestelling naar de vier Belgische overheden

  •  1 MAART 2015

    De consensus met de bevoegde ministers blijkt onmogelijk

  • 27 APRIL 2015

    Klimaatzaak dagvaardt de vier Belgische overheden

  • 2 JUNI 2015

    De rechtsprocedure gaat van start

  • 11 JUNI 2015

    Het Vlaams Gewest vraagt taalwijziging

  • 25 SEPTEMBER 2015

    Taalwijziging wordt niet toegekend

  • 23 OKTOBER 2015

    Het Vlaams Gewest trekt naar de arrondissementsrechtbank

  • 8 FEBRUARI 2016

    De bevestiging van de eerste uitspraak

  • 26 APRIL 2016

    Minister Joke Schauvliege stelt cassatieberoep in

  • 12 JANUARI 2018

    Hof van Cassatie stelt het verdict uit

  • 2 MAART 2018

    De Cassatie-uitspraak wordt opnieuw uitgesteld

  • 20 APRIL 2018

    Het Hof van Cassatie verwerpt het beroep van Minister Joke Schauvliege

  • 1 FEBRUARI 2019

    Klimaatzaak ontvangt de hoofdconclusies van de overheden

  • 3 MEI 2019

    Vrijwillige tussenkomst van de organisatie ‘beschermde bomen’

  • 28 JUNI 2019

    De neerlegging van de hoofdconclusies van Klimaatzaak

  • 1 OKTOBER 2019

    Klimaatzaak ontvangt de aanvullende conclusies van de overheden

  • 16 DECEMBER 2019

    Klimaatzaak legt haar definitieve besluiten neer

  • 16 MAART 2020

    Klimaatzaak ontvangt de syntheseconclusies van de overheden

Aanval op de regering

‘Wij hopen van niet. Dat alleszins niet onze bedoeling. Wij denken dat het ook de beleidsverantwoordelijken kan helpen om datgene te kunnen doen wat ze sowieso zullen moeten doen.’

Sarah Tak, medewerkster van Klimaatzaak

Het is niet de bedoeling om de regering aan te vallen. Het kan ook de beleidsverantwoordelijken helpen om datgene te doen wat ze sowieso zullen moeten doen. Op internationaal niveau zijn alle lidstaten het niet zonder reden eens dat er heel dringend actie moet ondernomen worden omdat de gevolgen anders heel drastisch zullen zijn. Ze erkennen allemaal dat er heel dringend actie nodig is. Maar toch doen ze het niet.

Er zijn natuurlijk heel veel verschillende belangen die daarbij meespelen. De initiatiefnemers hopen dus door een rechterlijke uitspraak te doen dat de Belgische klimaatministers dat ook kunnen gebruiken om daadwerkelijk die actie te voeren die nodig is en die in het belang van ons allemaal zal zijn. Het is de initiatiefnemers ook niet om een specifieke reden te doen.Ze hopen om zoveel mogelijk samen te doen met de klimaatministers. Maar tot nu toe blijkt de rechtszaak nog altijd nodig te zijn.

Een rechtszaak waarbij iedereen wint

‘We denken dat iedereen hiermee gaat winnen.Het is natuurlijk zo dat je van klimaatverandering niet kan ontsnappen. Er is geen enkel land of geen enkele plek op de wereld waar je naartoe kan verhuizen, waar dat er geen klimaatverandering zal zijn dus het is dat effectief iedereen zal aan belangen.’

Sarah Tak, medewerker van Klimaatzaak

Het is in het belang van iedereen, als de initiatiefnemers deze zaak zouden winnen, dat de Belgische bevolking daar in beschermd zal worden. Het is ook zo dat ze als vzw geen enkele ambitie hebben om het in hun eigen belang te doen.

Geen maatregelen

‘Als we doorgaan zoals we nu bezig zijn dat stevenen we af op een opwarming van meer dan 3 graden. Wanneer we alles optellen, zelfs met de beloftes die de overheden gemaakt hebben, komen we uit op een opwarming van 3 graden. Terwijl dat diezelfde overheden eigenlijk op internationaal niveau gezegd hebben  dat anderhalve graad eigenlijk het maximum is van wat dat er mag opwarmen want anders dan zullen er zeer ernstige gevolgen  komen.’

Sarah Tak, medewerkster van Klimaatzaak

De IPCC rapporten, het IPCC is het wetenschappelijk instituut van de VN dat zich buigt over klimaatwetenschap, zijn het erover eens dat de klimaatopwarming bestaat, dat die ook door de mens veroorzaakt wordt en dat het heel ernstige gevolgen zal hebben. De gevolgen zijn heel uiteenlopen maar de zeespiegel zal stijgen, er zullen tropische ziektes komen, er zullen heel veel klimaatvluchtelingen komen en hele grote stukken van de wereld zullen onbewoonbaar worden. Het zal ook een grote impact hebben op de koraalriffen, op de biodiversiteit en op voedselproductie. Als we doorgaan zoals we nu bezig zijn dat gaan we af op een opwarming van meer dan 3 graden.

Sympathisant worden

‘Sympathisanten konden ons tot  mei vorig jaar steunen door mede-eiser te worden van Klimaatzaak. Dus Klimaatzaak is niet alleen een rechtszaak van de vzw en van de initiatiefnemers. Intussen hebben bijna 60.000 burgers, zich aangesloten. Zij zitten juridisch mee in de procedure tegen de overheid, dus zij klagen net zoals ons, in eigen naam, de overheden aan voor de rechtbank.’

Sarah Tak, medewerkster van Klimaatzaak

Je kon tot mei vorig jaar mede-eiser worden. Mede-eiser betekent dat je juridisch mee in de zaak zit maar Kimaatzaak neemt alle jurdische kosten op zich. Nu kan je enkel nog mede-stander worden. Dat betekent dat je een soort van ‘morele steun’ geeft aan Klimaatzaak en dus je naam opgeeft. Zo geef je steun aan de actie maar je zit niet meer juridisch in de zaak.

Je kan ook geld doneren. De campagne die Klimaatzaak daarvoor opgestart heeft heet ‘Coffee for the climat’ waarin ze vragen aan burgers om hen ter waarde van 1 koffie per maand  te steunen en dat kan dan 3, 5 of 12 euro zijn.  De grootste kosten zijn de advocaten dus het meeste gaat dus rechtstreeks naar  de advocaten.

De toekomst

‘Dat is nu timinggewijs moeilijk te voorspellen want door de coronacrisis is alles on hold gezet.’

Sarah Tak, medewerkster van Klimaatzaak

De vzw hoopt natuurlijk dat ze de rechtszaak zullen winnen. De manier waarop Kimaatzaak nu uit de coronacrisis zal komen zal ook heel bepalend zijn voor de hele klimaatcrisis . Het zal heel belangrijk zijn of dat het duurzaamheidsverhaal van bij het begin wordt meegenomen als we naar een klimaatneutraal 2050 willen gaan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Maak je website op WordPress.com
Aan de slag
%d bloggers liken dit: